Avustralya, çocukları çevrimiçi zararlı içeriklerden korumak amacıyla sosyal medya kullanımında asgari yaş sınırını 16 olarak belirleyen dünyadaki ilk ülke oldu. 10 Aralık 2025’te yürürlüğe giren düzenlemeyle birlikte Instagram, TikTok ve YouTube gibi dev platformlarda bir milyondan fazla hesabın erişim engeli için süreç resmen başlatıldı.
Yasa; Instagram, YouTube, TikTok, Facebook, X, Snapchat, Reddit, Discord ve e-Güvenlik Komiseri tarafından belirlenen en büyük 10 platformu kapsıyor.
Meta’nın (Instagram, Threads ve Facebook) ve TikTok’un yasa yürürlüğe girmeden önce harekete geçtiği, yalnızca TikTok üzerinde yaklaşık 200.000 hesabın şimdiden devre dışı bırakıldığı bildirildi.
Avusturalya Başbakanı Anthony Albanase
Başbakan Anthony Albanese, yasanın Avustralya’nın ulusal gurur kaynağı olacak köklü bir reform olduğunu vurguladı. Kararın temel gerekçesinin çocukların korunması olduğunu belirten Albanese, ebeveynlerin üzerindeki baskıyı hafifletmeyi amaçladıklarını söyledi.
Başbakan Albanese, yasanın amacını şu sözlerle aktardı: “Sosyal medya şirketleri artık 16 yaşın altındaki hiçbir çocuğun platformlarında olmamasını sağlamakla yükümlü. Onları kaldırmak için makul adımlar atmamışlarsa, Avustralya yasalarını çiğnemiş olacaklar ve önemli para cezalarına tabi tutulacaklardır.”
Albanese, düzenlemenin ailelere önemli bir destek sağlayacağını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Bu yasa, çevrimiçi etkileşim kurmanın riskleri ve zararları hakkında çocuğunuzla konuşmanızı kolaylaştırmakla ilgilidir. Aynı zamanda ebeveynlerin akran baskısına karşı koymalarına yardımcı olur.” Ebeveynlerin artık çocuklarını sosyal medyadan uzak tuttuklarında dışlanmış hissettirme korkusu yaşamayacağını vurgulayan Başbakan, ulusal yasağın ailelere güçlü bir dayanak sunduğunu ifade etti: “Artık bir ‘aile kuralı’ belirlemeye çalışmak yerine, ulusal bir yasağı işaret edebilirsiniz.”
Çocukların gerçek yaşam deneyimlerinden kopmamasının önemine dikkat çeken Albanese şunları söyledi: “Bu, çocukların çocukluk yaşamalarına izin vermekle ilgilidir. Bazı sosyal medya platformlarının gençlerimizi gerçek arkadaşlarından ve deneyimlerden uzaklaştırmasında sosyal olan hiçbir şey yoktur.”
Reformun uzun vadede hissedilecek etkilerine değinen Başbakan, “Bu reform yalnızca bir yasayı değil, bir nesli değiştirecektir. Çocukların çocukluklarını yaşamalarını ve ebeveynlerin daha huzurlu olmasını istiyoruz.” dedi.
Konuşmasının sonunda Albanese, düzenlemenin ülke için bir dönüm noktası olduğunu vurguladı: “Bu, Avustralyalı ailelerin büyük teknoloji şirketlerinden gücü geri aldığı gündür. Çocukların çocuk olma hakkını, ebeveynlerin ise huzur hakkını savunuyoruz. Bu yasağın gerçekleşmesi için mücadele eden tüm ebeveynlerin cesareti hayatları değiştirecek ve hayatları kurtaracaktır.” dedi.
Yasağın temelini, hükümetin yaptırdığı ulusal bir araştırma oluşturuyor. Araştırmaya göre, 10-15 yaş arası çocukların %96’sı sosyal medya kullanıyor ve her 10 çocuktan 7’si, yeme bozukluklarını, intiharı teşvik eden içerikleri veya siber zorbalığı içeren zararlı içerik ve davranışlara maruz kalıyor. Siber zorbalığa maruz kaldığını bildirenlerin oranı ise yarıdan fazlasını oluşturuyor.
Geçen yıl yapılan bir YouGov anketine göre, Avustralyalıların %77’si yasağı destekliyor. Destekçiler, yasağın çocukları yüz yüze etkileşimlere yönelteceğini ve sosyal becerilerini geliştireceğini savunuyor.
Yasak, geniş bir desteğe sahip olsa da eleştirilere de neden oldu. Bazı ebeveynler ve gençlerin kendileri, yasağın gençlerin kendilerini ifade etme ve başkalarıyla bağlantı kurma becerilerini kısıtlayacağını belirtiyor. Özellikle kırsal kesimde yaşayan gençlerin hayati çevrimiçi destek mekanizmalarına erişiminin engelleneceği yönünde endişeler dile getiriliyor. Hatta, 15 yaşında iki gencin yasaya karşı ülkenin en yüksek mahkemesine dava açtığı biliniyor.
Avustralya hükümeti, yasağın etkisini izlemek amacıyla Stanford Üniversitesi ve 11 akademisyenden oluşan bir ekiple en az iki yıl sürecek bir araştırma başlattı.
Dünya genelinde bir ilki hayata geçiren Avustralya’nın, diğer ülkelere de benzer düzenlemeler konusunda öncülük ettiği görülüyor. Türkiye’de ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, çocukların akıllı telefon ve sosyal medya kullanımına yönelik çalışmalar yürütüldüğünü açıklamıştı. 13 yaş altı çocukların sosyal medya uygulamalarına ve sosyal ağlara girişinin yasaklanması yönünde bir çalışma yürütüldüğünü ifade etmişti.
Çocukların sosyal medya kullanımı üzerine çeşitli kurum ve kuruluşlarda yürütülen akademik çalışmalardan biri de, İstanbul Aile Vakfı’nın 2024 yılında düzenlediği “Büyükşehirde Aile Olmak” çalıştayının sonuç raporudur.
Çalıştay raporuna göre, çocukların sosyal medya kullanımının sağlıklı ve güvenli bir şekilde yönlendirilmesi için öncelikle aile içi kuralların belirlenmesi ve yaşa uygun içerik filtreleme sistemlerinin uygulanması gerekmektedir. Bunun yanı sıra, devlet ve sivil toplum kuruluşlarının işbirliği yaparak dijital ve sosyal medya içeriklerini denetlemesi, zararlı içeriklerin engellenmesine yönelik düzenlemeler geliştirmesi ve toplumda farkındalık çalışmalarını yürütmesi de önem taşımaktadır.
